تقدیر از یک ابتکار مستقل رسانه‌ای و فرهنگی در بیستمین سال جایزه حمایت از دموکراسی ایالت زاکسن
باوتسن – ۶ نوامبر ۲۰۲۶
ابتکار رسانه‌ای و فرهنگی «گزاره» (Gozaare) موفق به دریافت جایزه حمایت از دموکراسی ایالت زاکسن در سال ۲۰۲۶ (Sächsischer Förderpreis für Demokratie) شد. این جایزه شامگاه پنج‌شنبه، پنجم نوامبر ۲۰۲۶، طی مراسمی رسمی در سالن تئاتر کوچک (Kleines Haus) تئاتر دولتی درسدن به نمایندگان گزاره اهدا شد.
این جایزه از سوی مجموعه‌ای از بنیادهای معتبر آلمانی، شامل بنیاد آمادئو آنتونیو (Amadeu Antonio Stiftung)، بنیاد فریودنبرگ (Freudenberg Stiftung)، بنیاد سباستیان کوبلر (Sebastian Cobler Stiftung)، بنیاد دیرک اولبرمان (Dirk Oelbermann Stiftung) و بنیاد هولگر کوپه (Holger Koppe Stiftung) اعطا می‌شود.
در گواهی رسمی این جایزه که به نام گزاره صادر شده است، از تعهد و فعالیت ویژه این ابتکار در زمینه «تقویت فرهنگ دموکراتیک در زندگی روزمره، مقابله با افراط‌گرایی راست‌گرا و تبعیض، حمایت از اقلیت‌ها و حقوق بشر» قدردانی شده است.
برای ما در گزاره، دریافت این جایزه تنها یک موفقیت فرهنگی یا رسانه‌ای نیست؛ بلکه به رسمیت شناخته‌شدن مسیری است که با امید به آزادی، عدالت، کرامت انسانی و امکان همزیستی انسان‌ها با پیشینه‌های متفاوت آغاز شد.
از تجربه تبعید تا مشارکت در ساختن جامعه‌ای دموکراتیک
گزاره در بستر تجربه مهاجرت، تبعید و مواجهه با واقعیت‌های تازه زندگی در آلمان شکل گرفت. تجربه‌ای که برای بسیاری از اعضا و همراهان این مجموعه، با از دست دادن خانه، گسست از سرزمین مادری، نگرانی برای آینده و بازاندیشی درباره مفاهیم هویت، آزادی و تعلق همراه بوده است.
با این همه، ما مهاجرت را صرفاً تجربه‌ای از فقدان و دوری نمی‌دانیم. مهاجرت می‌تواند فرصتی برای بازشناختن خویشتن، آموختن از دیگری و مشارکت در ساختن جهانی انسانی‌تر نیز باشد.
گزاره از همین نگاه متولد شد؛ از این باور که انسان حتی پس از تجربه جنگ، سرکوب و تبعید، می‌تواند همچنان به اندیشه، گفت‌وگو و زندگی مدنی وفادار بماند.
ما در گزاره تلاش کرده‌ایم تجربه‌های تاریخی و اجتماعی افغانستان را با مسائل جامعه امروز آلمان پیوند بزنیم و نشان دهیم که دفاع از آزادی و حقوق بشر، محدود به جغرافیا، ملیت یا زبان خاصی نیست.
دموکراسی؛ فرهنگ زندگی مشترک
برای ما دموکراسی تنها یک نظام سیاسی یا مجموعه‌ای از نهادهای قانونی نیست. دموکراسی پیش از هر چیز، فرهنگ پذیرش تفاوت‌ها، احترام به آزادی دیگری، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و امکان مشارکت برابر انسان‌ها در زندگی مشترک است.
از این منظر، مبارزه با تبعیض، نژادپرستی، افراط‌گرایی و طرد اجتماعی، بخشی جدایی‌ناپذیر از دفاع از دموکراسی است.
ما بر این باوریم که جامعه دموکراتیک تنها زمانی پایدار می‌ماند که اقلیت‌ها، مهاجران و گروه‌های به‌حاشیه‌رانده‌شده نیز امکان حضور، بیان دیدگاه‌ها و مشارکت واقعی در آن را داشته باشند.
از همین رو، گزاره کوشیده است از جایگاه یک رسانه و ابتکار فرهنگی، فضایی برای شنیده‌شدن صداهای متفاوت ایجاد کند؛ صداهایی که گاه در هیاهوی سیاست و رسانه کمتر مجال حضور پیدا می‌کنند.
گزاره؛ رسانه‌ای برای فرهنگ، جامعه و سیاست
گزاره یک ابتکار مستقل رسانه‌ای و فرهنگی است که در حوزه‌های فرهنگ، جامعه، سیاست، ادبیات و حقوق بشر فعالیت می‌کند. این مجموعه با مشارکت نویسندگان، شاعران، روزنامه‌نگاران، پژوهشگران و کنشگران فرهنگی افغانستانی و فارسی‌زبان، تلاش دارد بستری برای تولید اندیشه، انتشار آثار ادبی و تحلیلی و شکل‌گیری گفت‌وگوی اجتماعی فراهم کند.
تقویت دموکراسی، تکثرگرایی، آزادی اندیشه و بیان، عدالت اجتماعی، حقوق زنان و کودکان، حمایت از اقلیت‌ها، صلح و همزیستی مسالمت‌آمیز از مهم‌ترین ارزش‌های بنیادین گزاره هستند.
با این حال، ما خود را به یک رسانه به معنای متعارف آن محدود نمی‌دانیم. گزاره برای ما فضایی مشترک میان ادبیات، اندیشه، تجربه زیسته و کنش اجتماعی است؛ جایی که می‌توان درباره مسائل دشوار جامعه سخن گفت، روایت‌های فراموش‌شده را بازگو کرد و از خلال گفت‌وگو، امکان‌های تازه‌ای برای شناخت متقابل پدید آورد.
از افغانستان تا آلمان؛ گفت‌وگویی میان دو جامعه
یکی از مهم‌ترین جهت‌گیری‌های گزاره، ایجاد ارتباط دوسویه میان جامعه مهاجران و جامعه میزبان است.
ما معتقدیم ادغام اجتماعی فرایندی یک‌طرفه نیست که تنها از مهاجران انتظار سازگاری با جامعه جدید داشته باشد. همزیستی واقعی زمانی شکل می‌گیرد که هر دو طرف برای شناخت متقابل، گفت‌وگو و پذیرش تفاوت‌ها آمادگی داشته باشند.
مهاجران نیز بخشی از واقعیت اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی آلمان هستند و می‌توانند در غنای فرهنگی و تقویت زندگی دموکراتیک این جامعه سهم داشته باشند.
در همین راستا، گزاره طی فعالیت‌های خود کوشیده است زمینه‌هایی برای آشنایی شهروندان آلمانی با فرهنگ، تاریخ، ادبیات و تجربه‌های اجتماعی افغانستان فراهم کند و در مقابل، امکان شناخت عمیق‌تر مهاجران از تاریخ و فرهنگ جامعه میزبان را گسترش دهد.
برگزاری برنامه‌های نوروزی و فرهنگی در باوتسن، نشست‌های ادبی و اجتماعی و مشارکت در پروژه‌های مشترک فرهنگی از جمله این تلاش‌ها بوده است.
پروژه دوزبانه «میان دو بی‌خانمانی» نیز در همین چارچوب شکل گرفته است؛ روایتی سفرنامه‌ای به زبان‌های فارسی و آلمانی که با تمرکز بر تاریخ، فرهنگ، آداب و رسوم و جاذبه‌های مناطق مختلف، به دنبال ایجاد پلی میان تجربه‌های فرهنگی مهاجران و جامعه آلمانی است.
همکاری در پروژه ادبی «بزرگ‌تر از گودزیلا» و ارتباط با مجموعه‌های فرهنگی و دانشگاهی در لایپزیگ نیز بخشی از تجربه‌های گزاره در گسترش این ارتباطات بوده است.
افغانستان؛ زخمی باز و مسئولیتی انسانی
تحولات افغانستان پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، همچنان یکی از مهم‌ترین زمینه‌های فکری و اجتماعی فعالیت گزاره است.
محرومیت زنان و دختران از آموزش و بسیاری از حقوق اساسی، محدودیت آزادی بیان، سرکوب رسانه‌ها و وضعیت دشوار قربانیان جنگ و خشونت، از موضوعاتی هستند که نمی‌توان در برابر آن‌ها سکوت کرد.
برای ما، دفاع از حقوق زنان افغانستان صرفاً یک موضوع سیاسی یا خبری نیست؛ مسئله‌ای انسانی و مرتبط با کرامت، آزادی و آینده یک جامعه است.
در عین حال، ما بر این باوریم که نمی‌توان از حقوق بشر در افغانستان دفاع کرد و نسبت به تبعیض، نژادپرستی و نقض حقوق انسانی در جامعه محل زندگی خود بی‌تفاوت ماند.
حقوق بشر مرز نمی‌شناسد و دفاع از آن، مسئولیتی مشترک است.
جایزه‌ای برای یک تلاش جمعی
جایزه حمایت از دموکراسی ایالت زاکسن در سال ۲۰۲۶، بیستمین سال برگزاری خود را پشت سر گذاشت. این جایزه با هدف حمایت و به‌رسمیت‌شناختن ابتکارها و نهادهایی برگزار می‌شود که برای تقویت فرهنگ دموکراتیک، مقابله با افراط‌گرایی و تبعیض و حمایت از حقوق بشر فعالیت می‌کنند.
دریافت این جایزه برای گزاره، به معنای تأیید اهمیت فعالیت‌های مدنی و فرهنگی مهاجران در جامعه آلمان نیز هست.
ما این موفقیت را متعلق به یک فرد یا گروه محدود نمی‌دانیم. این جایزه حاصل تلاش جمعی کسانی است که در شکل‌گیری و ادامه فعالیت گزاره سهم داشته‌اند؛ از نویسندگان و شاعران گرفته تا همکاران فرهنگی، داوطلبان، خانواده‌ها و دوستانی که در مسیرهای مختلف همراه ما بوده‌اند.
از همه کسانی که در این مسیر به گزاره اعتماد کردند، برای آن نوشتند، با آن همکاری کردند و در برنامه‌هایش حضور یافتند، صمیمانه سپاسگزاریم.
همچنین از بنیادها و برگزارکنندگان جایزه حمایت از دموکراسی ایالت زاکسن برای توجه و قدردانی از فعالیت‌های مدنی و فرهنگی این مجموعه سپاسگزاری می‌کنیم.
راهی که ادامه دارد
دریافت این جایزه برای ما پایان یک مسیر نیست؛ بلکه مسئولیتی تازه برای ادامه آن است.
گزاره در سال‌های پیش رو قصد دارد فعالیت‌های رسانه‌ای، ادبی و فرهنگی خود را گسترش دهد، ارتباطات خود را با نهادهای مدنی، دانشگاهی و فرهنگی تقویت کند و فرصت‌های بیشتری برای مشارکت نویسندگان، هنرمندان، پژوهشگران و نسل جوان فراهم آورد.
ما می‌خواهیم همچنان فضایی برای گفت‌وگو میان فرهنگ‌ها، روایت تجربه‌های انسانی و دفاع از آزادی و کرامت انسان باشیم.
شاید مهم‌ترین پیام این جایزه برای ما همین باشد: حتی در تبعید نیز می‌توان خانه‌ای برای اندیشه ساخت؛ حتی پس از تجربه بی‌خانمانی می‌توان در ساختن جامعه‌ای مشترک سهم داشت؛ و حتی در روزگار گسست و بی‌اعتمادی، هنوز می‌توان به گفت‌وگو و همزیستی امید بست.
ما از جایی آمده‌ایم که هنوز زخم‌های جنگ و استبداد بر تن آن باقی است؛ اما می‌خواهیم در جایی که امروز زندگی می‌کنیم، سهمی در پاسداری از آزادی، دموکراسی و کرامت انسانی داشته باشیم.
گزاره؛ خانه‌ای برای اندیشه، فرهنگ، آزادی و همزیستی.
باوتسن، آلمان | ۶ نوامبر ۲۰۲۶
